Türkiye’deki farklı kadınlık deneyimlerini bizzat kadınların seslerinden aktaran bu heyecan verici çalışma, özgül yaşanmışlıkları kapsamlı ve yetkin bir analitik tarihsel/ toplumsal çerçeveye yerleştirerek genelleştiriyor; böylece hem kadın çalışmaları alanına hem de sosyolojik araştırma alanına çok değerli bir katkı sunuyor. Kadınların neyi bildiğinin, neyi deneyimlediğinin önemsenmesini, onların yaklaşımlarından, pratiklerinden öğrenilmesini ve uygulanmasını içeren böylesi bir metodolojik ve teorik yaklaşım bence paha biçilmez değerde. Çünkü erkeği merkeze alan soyut insan modelinin toplumsal cinsiyet de dahil olmak üzere tüm farklılıkları içerecek biçimde somutlaştırılmasını ve kadınların değerlerinin, farklı güçlenme biçimlerinin daha geniş kesişimsel bir feminist analizle birleştirilerek özcülüğe düşülmeksizin savunulmasını mümkün kılıyor.

Fatmagül Berktay

 

Bu kitapta Türkiye’de kadın olmaya ilişkin farklı deneyimleri ve kimlik inşa süreçlerini kesişimsellik ve yaşam boyu gelişim perspektifinden irdelemek hedeflenmiş. Feminist akademisyenlerin çalışmalarından harmanlanmış giriş bölümü kolayca çok kaynağa ulaşmanın yolunu açıyor. Kitabın dili “özellikle verileri yorumlarken dikte etmeyen, farklı nedenlerin etkili olabileceğini ifade eden” üç feminist psikolog tarafından yazılmış olduğunu yansıtıyor. Kadınlarla gerçekleştirilen görüşmelerden alıntıların yazarların yorumları ile birlikte sunulması, okuyucuyu merakla okumaya teşvik ediyor.

Şahika Yüksel

 

Psikoloji alanında kadınların hem araştırmacılar hem de araştırmanın aktif özneleri olarak var olma süreci oldukça yeni. Kadınlara ilişkin bilginin, bir demografik ikilem içinde ele alınmasından öteye gitmesi, en çok, feminist psikologların, anaakım psikolojinin epistemolojisiyle hesaplaşması serüvenine dayanır. Bu serüven bir yandan, feminist psikologların, psikoloji alanında kadınların dönüştürdüğü feminist bilim anlayışının, öte yandan kadınlığın inşasının bilgisini arayan bir meydan okumanın tarihidir. Çünkü Feminizm, sadece kadınlar için yepyeni bir dünya vaadinin ideolojisi değil, aynı zamanda kadınların hayatı dönüştürmeye ilişkin gücüne dair bir farkındalık sürecidir. Feminist psikolojinin tarihi de bu dönüştürme iddiasına sosyal bilimcinin, bilim alanını, kendisini ve kadınların dünyasını nasıl dahil ettiğinin tarihidir. Bu çalışma öncelikle bu zorlu tarihi Türkiyeli kadınların sesleriyle zenginleştiren, derinlikli ve titiz bir çabanın ürünü.

Elinizdeki kitap Türkiye’de feminist psikoloji alanının öncü araştırmacılarının, sekiz farklı şehirden, yaşlardan, sosyo-ekonomik, kültürel bambaşka kimlikleri olan yetmiş iki evli kadının, kadınlıklarını inşa etme sürecine ilişkin kendi tanıklıklarını görünür kılma çabasına dayanıyor. Toplumsal cinsiyet rejimine dayalı tarihsel, bağlamsal ve ideolojik arka planı merkeze alan aynı zamanda kadınların biricik öznelliklerini açığa çıkaran sosyal inşacı ve feminist bir perspektifle bir tahayyülü gerçekleştirme çabasıyla. Şimdiye kadar farklı ve önemli araştırmalarda parça parça ele alınmış bir konuyu, resmin bütününü ortaya koyan bütüncül ve feminist bir perspektifle ele almayı hedefleyen bu çalışma, hem kadınlık olgusunun çok katmanlı ve derin yapısını açığa çıkarma, hem de bu alanda yapılacak daha ileri araştırmalara kaynaklık etme konusunda bir başucu kitabı.

Melek Göregenli

İçindekiler

Tablo ve Grafik Listesi

Önsöz ve Teşekkürler

 

BİRİNCİ BÖLÜM Feminist Yaklaşımlar

Türkiye’de Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmalarının Gelişimi

Cinsiyetçi Toplumda Kadın Olmak: Algılar, Söylemler, Yaşantılar

Kadınların Gelişimsel Süreçleri

Annelik

Evlilik, Eş İlişkisi, Şiddet

Kadınlararası İlişkiler

 

İKİNCİ BÖLÜM Toplumsal Bağlam

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Yöntem

Bireysel Görüşmeler

Görüşmelerin Analizi

 

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Anneyle İlişkiler

Yakınlık

Paylaşım ve Anlaşmazlıklar

     Anneden Gizleme

     Anneye Benzemek, Benzememek

     Anneyi Sevmek, Sevmemek

Hiyerarşi

Annenin Eleştirmesi, Kızması, Dayak Atması

     Anneden Korku, Çekinme

     Nasihat, Beklenti

     Hiyerarşiye Direnç

     Anneyi Eleştirmek, Suçlamak, Küçümsemek

     Bakım Hiyerarşisi

Anneyle İlişkide Değişim

Anneyle İlgili Betimlemeler

Annenin Hayatı

     Annenin Babaya Karşı Tutumu

     Annenin Ev İçinde ve Dışındaki Sorumlulukları

     Annenin Karakteri

Sonuç

 

BEŞİNCİ BÖLÜM Babayla İlişkiler

Hiyerarşi

 Babanın Beklentileri, Kuralları

     Korku, Kızma, Nasihat, Dayak

     Babayı Eleştirme

     Baba ile Anlaşmazlık, Baba Otoritesine Karşı Direnme

     Bakım Hiyerarşisi

Yakınlık

 Babayla Sevgi İlişkisi, Düşkünlük

     Sözlü Paylaşım, Konuşmak, Paylaşmak

     Birlikte Vakit Geçirmek

Babayla İlişkide Değişim

Babayla İlgili Değerlendirmeler

Sonuç

 

ALTINCI BÖLÜM Kardeşlerle ve Geniş Aileyle İlişkiler

Kardeşlerle İlişkiler

Abla Olmak

     Abla ve Ağabeyle İlişkiler

Geniş Aileyle İlişkiler

Sonuç

 

YEDİNCİ BÖLÜM Evlilik: Evliliğe Geçiş ve Yakınlık

Evliliğe Geçiş

Zorla Evlendirilme

     Görücü Usulü ve Aracılık

     Kendi Seçimi

Evlilikte Yakınlık

 Sevgi, Aşk ve Duygusal Bağlılık

     Sözlü Paylaşım

     Ortak Zaman ve Faaliyetler

     Cinsellik

Sonuç

 

SEKİZİNCİ BÖLÜM Evlilik: Evlilikte Güç, Hiyerarşi ve İş Bölümü

Hiyerarşi

 İtaat ve İdare Etme

     Karşı Çıkma ve Sınır Çizme

     Ültimatom Verme

     Karşılıklı İletişim Kurma

     Şiddet

Ev İçi İş Bölümü ve Roller

 Ev İşleri

     Evin İdaresi

     Geniş Aileyle İlişkileri Yürütme

Sonuç

 

DOKUZUNCU BÖLÜM Anne Olmak ve Çocuklarla İlişkiler

Hamilelik ve Doğum Süreci

 Eşin Verdiği ya da Vermediği Destek

     Çocuk Sayısı ve Kürtaj

Annelikle İlgili Anlatılar

 Olumlu Anlatılar

     Anneliğin Zorluğu

     Çocukla İlgili Betimlemeler

     Çocuk Kime Benziyor?

Çocukla İlişki

 Paylaşım

     Çocuğun Babayla İlişkisi

     Çocuğa Sevgi

     Çocuğa Nasihat

     Toplumsal Cinsiyet Konusunda Değerlendirmeler

     Yaşlılıkta Bakım

     Disiplin

Çocuktan Sevgi, Saygı Görmek

     Çocuğun Ergenliği

Çocukla İlişkide Zamanla Değişim

Kendi Anneliğini Değerlendirme

 Kendini Anne/Babasıyla Karşılaştırma

     Anneye Benzemek, Benzememek

Sonuç

 

ONUNCU BÖLÜM Kadınlık Anlatıları

Kadın Olmanın Zorlukları

Kadın Olmanın Olumlu Yönleri

Güçlü Olmak Gerektiğini Vurgulamak

Farklı Kadınlık Durumları

Bir Gün Nasıl Geçer?

Sonuç

 

ON BİRİNCİ BÖLÜM Tartışma

Kadın Kimliğinin İnşasında Gelişimsel Süreçler

 Anne ile İlişkiler

     Baba ile İlişkiler

     Büyüme Süreci, Gençlik, Kardeşlerle İlişkiler

     Menstrüasyon, Fiziksel Değişimler, Cinsellik

     Evlilik ve Eşle İlişki

     Annelik ve Çocukla İlişki

     Kadınlıkla İlgili Algılar, Söylemler, Değerlendirmeler

Farklı Kadınlık Halleri

Kadın, Duygular ve Haz

Uygulamalar İçin Öneriler

 

Kaynakça

Ek 1. Kadınlıkla İlgili Ayrımcı Atasözleri

Ek 2. Görüşme Soruları

Dizin

_

Anıl Özge Üstünel

Güler Okman Fişek

Prof. Dr. Klinik psikoloji alanındaki doktora çalışmasını 1973’te University of Connecticut’ta tamamladı ve 1977’ye dek ABD’de lisanslı klinik psikolog olarak çalıştı. 1977-2012 arasında çalıştığı Boğaziçi Üniversitesi, Psikoloji Bölümü’nden Emeritus Profesör olarak emekli olmakla birlikte, kısmi statüde ders vermeye devam ediyor. Fişek 1994’te ülkenin ilk akademik psikolojik hizmet merkezi olan Boğaziçi Üniversitesi Psikoloji Araştırma ve Uygulama Merkezi’ni kurdu. 2006-2014 arasında Türk Psikologlar Derneği Akademik Akreditasyon Komitesi’nin kurucu başkanlığını yaptı, Avrupa Psikologlar Dernekleri Federasyonu (EFPA) nezdindeki çalışmalarıyla Türkiye’de psikologlar için psikoterapi uzmanlığı sertifikasının edinilmesine öncülük etti. 2010 yılından beri EFPA EuroPsy Psikoterapi Ödüllendirme Komitesi üyesi. Ayrıca çeşitli ulusal ve uluslararası derneklere üyelikleri bulunuyor. Akademik çalışmaları ve eserleri, kültürel bağlam içinde benlik gelişimi ve aile içi ilişkiler, psikoterapi süreçleri ve kültür konuları üzerinde yoğunlaşmıştır. Psychoanalytic Psychology, Family Process, Studies in Gender and Sexuality gibi uluslararasıdergilerde makaleleri ve çok sayıda ulusal ve uluslararası kitap bölümü kaleme almıştır.

Hale Bolak Boratav

Prof. Dr. Lisans derecesini Boğaziçi Üniversitesi Psikoloji Bölümü’nden, sosyal psikoloji doktorasını ise 1990 yılında University of California Santa Cruz’dan aldı. Kendisi 1990-1998 yılları arasında ABD’de akademisyen olarak çalıştı, 1998 yılından beri de İstanbul Bilgi Üniversitesi Psikoloji Bölümü’nde görev yapmakta. Boratav’ın çeşitli ulusal ve uluslararası derneklerde üyelikleri bulunuyor. Uzun yıllar Türk Psikologlar Derneği İstanbul Şubesi Etik Kurul Başkan yardımcılığı görevini üstlendi. Sex Roles, Feminism & Psychology, Women & Therapy gibi çeşitli uluslararası dergilerde yayın kurulu üyelikleri vardır. Akademik çalışmaları ve eserleri kültürel bağlamda toplumsal cinsiyet, cinsellik, değerler ve ilişki dinamikleri konularında yoğunlaşmıştır. Çalışmaları ulusal ve uluslararası kitap bölümleri olarak ve Gender and Society, Sex Roles, Archives of Sexual Behavior ve Feminism & Psychology gibi uluslararası dergilerde ve Türk Psikoloji Yazıları gibi ulusal dergilerde yayımlanmıştır.