Son yıllarda hızla yükselen yeni bilim alanlarından sosyal veri bilimi (ya da hesaplamalı sosyal bilimler), sosyal bilimlerin klasik yöntemlerini veri bilimi, yapay zekâ, makine öğrenmesi, ağ analizi ve doğal dil işleme gibi araçlarla birleştiren genç ve dinamik bir disiplin olarak ortaya çıkmıştır. Toplumsal olguları nicel veriler, simülasyonlar ve dijital izler üzerinden yeniden değerlendirme olanağı sunarak sosyal bilimlere hem yöntemsel hem de kuramsal olarak yeni ufuklar açmaktadır. Elinizdeki kitap, bu dönüşümü Türkiye bağlamında ele alan ve Türkçe literatürde alanın öncü örneklerinden biri olma niteliği taşıyan kapsamlı bir çalışmadır. Kitap, sosyal medya verilerinden kamuoyu analizlerine, büyük dil modelleriyle siyasal söylem incelemelerinden göç ve çatışma araştırmalarına kadar geniş bir yelpazede yöntemsel örnekler sunmaktadır. Böylece yalnızca teknik yöntemlerin tanıtımıyla sınırlı kalmaz; sosyal bilimlerin temel sorularını veri destekli yaklaşımlarla yeniden düşünmenin yollarını da gösterir. Türkiye’de alanın önde gelen araştırmacılarının katkılarıyla hazırlanan bu derleme, hesaplamalı sosyal bilimlerin ülkedeki gelişimine ışık tutarken, Türkçe okur için de yeni bir bilim alanının temel başvuru kaynağı olmayı hedefliyor.

 

Son 30-40 yıl erişilebilir sayısal veri boyutları, veri işleme hızları ve iletişim kapasitelerinin üstel olarak büyüdüğü olağanüstü bir dönem oldu. Kestirilebilir gelecekte de bu üstel büyüme devam edecek. Bunları, geliştirilen yeni algoritmik tekniklerle birleştirince de insanlığın önüne veriyi bilgiye, bilgiyi karara dönüştürme süreçlerini de üstel olarak hızlandıran veri bilimi, makine öğrenmesi, yapay zekâ gibi teknolojilerin olanakları çıktı. Şu anda bunlar gözümüzün önünde hızla, pozitif bilimler, sosyal ve politik bilimler ile insani bilimlerde devrim sayılacak paradigma değişikliklerini zorluyorlar. Elinizdeki bu kitap ülkemizde bu konularda birikimi olan ve bu teknolojileri, özellikle sosyal bilimlerdeki verileri çözümleme ve bunlardan sosyal ve politik gelişmeler hakkında bilgi çıkarma konusunda çalışmalar yapmış olan uzman bilim insanlarının çalışmalarını sunmakta. Bu kitabı özellikle sosyal bilimler araştırmalarına yeni başlayacak olan genç araştırmacılara öneriyorum. Araştırmacıların, eğer başarılı olacaklarsa, bu yeni paradigmaların sürücüsü olan veri bilimi, yapay zekâ, makine öğrenmesi gibi konuların da uzmanı olmaları gerekiyor.

Kemal Oflazer, Carnegie Mellon University

 

Elinizdeki bu derleme, sosyal bilimlerin klasik sorularını dijital izler, yeni veri kaynakları ve hesaplamalı yöntemlerle buluşturarak alana taze bir soluk getiriyor; yöntemsel yenilikleri ve etik tartışmalarıyla sosyal veri bilimine güçlü bir giriş kapısı sunuyor. Bu derleme, sosyal veri biliminin yükselen paradigmalarını disiplinlerarası bir çerçevede sunarak, yeni veri kaynakları ve hesaplamalı yöntemlerin sosyal araştırmalara nasıl yön verdiğini kapsamlı biçimde tartışıyor.

Ali Çarkoğlu, Koç Üniversitesi

Veri bilimi ve yapay zekânın sosyal bilim uygulamalarını yenilikçi yönleriyle ele alan bu kitap, veri bilimiyle sosyal problemleri birleştirmek isteyen araştırmacılar için çok değerli bir kaynak.

Lale Akarun, Boğaziçi Üniversitesi

 

Dijital kamuoyu araştırmaları ve sosyal medya analizlerinden, nüfus, göç ve hareketlilik analizlerine kadar, hesaplamalı sosyal bilimler alanından pek çok araştırma ve alanın önde gelen araştırmacısını bir araya getiren güncel ve güzel bir derleme.

Berrin Yanıkoğlu, Sabancı Üniversitesi

Tablo Şekil Grafik ve Görsel Listesi
Derleyen ve Yazarlar

Önsöz
Erdem Yörük

Sosyal Veri Bilimine Giriş: Yeni Bir Metot mu, Yeni Bir Bilim Alanı mı?
H. Akın Ünver

 

BİRİNCİ BÖLÜM Dijital Kamuoyu Araştırmaları
1 Sosyal Medya Platformu Verisi ile Gerçekleştirilen Kamuoyu Araştırmalarında Yanlılık ve Hata Payını En Aza İndirmek
Erdem Yörük

2 Hesaplamalı Literatür Taraması ve Bilimsel Alan Haritalama: Genel Bir Bakış ve Rehber
Umut Yener Kara, Emre Toros

3 Sosyoskop ile Dijital Sosyal Evrene Bakış ve Toplumsal Dikkatin Ölçümü
Uzay Çetin

4 Dijital İzler ve Anket Verisi: Birleştirme
Fuat Kına

 

İKİNCİ BÖLÜM Metin Madenciliği ve Büyük Dil Modelleri
5 Yapay Zeka Kullanarak Gazete Arşivlerinden Toplumsal Hareketleri Ölçmek: GLOCON Veri Seti
Ali Hürriyetoğlu, Osman Mutlu, Fırat Duruşan, Erdem Yörük

6 Büyük Dil Modelleri ile Siyasi Anketler Mümkün mü?
Selim Yaman

7 Konu Modelleme Parlamenter Söylem ve Gündem Belirleme: TBMM’de Kadın Milletvekillerinin Hesaplamalı Söylemsel Analizi
Tuğçe Şahinyılmaz, Ladin Toplu, Didem Gündoğdu

8 TFPsocialmedia: Türk Dış Politikasını İncelemek için Bir Veri Seti
Hakan Mehmetcik

9 Çevrimiçi İş İlanları ve LLM Kullanarak Beceri Sınıflandırması: Mesleki Alanların Yönelimi Araştırması (MAYA)
Ahmet Kurnaz

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Ağ Analizi
10 Siyasi Kampanyalar ve Seçimlerin Hesaplamalı Analizi: Bilgi Ağları, Aktörler ve Veri Analizi
Nihat Muğurtay, Onur Varol

11 Etiket Aktivizmi ve Çerçeveleme Stratejileri: Sosyal Medya Verilerini Ağ Analiziyle İncelemek
Başak Taraktaş

12 Dijital Bilgi Ekosisteminde Yankı Odalarının ve Bilgi Ayrışmasının Ağ Bilimi ile Analizi
Burak Özturan

 

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Haritalandırma GIS
13 Göç ve Kitlesel Hareketlerin Uydu Temelli Görüntülenmesi
Tuba Bircan

14 Cep Telefonu Verisisinin Göç ve Hareketlilik Alanında Kullanımı
Albert Ali Salah

15 Savaş Alanlarında Veri Bilimi: Sosyal Medya Verilerinden Çatışma Vakaları Haritalandırması
H. Akın Ünver

 

BEŞİNCİ BÖLÜM Modelleme
16 Kutuplaşmanın Mikro Dinamikleri: Etmen Tabanlı Modelleme Yöntemiyle Bir Açıklama Çalışması
Emre Erdoğan, Pınar Uyan-Semerci

17 IMF Program Tasarımının Etmen Tabanlı Modellemesi
Merih Angın

18 Etmen Tabanlı Simülasyon Modelleme Kullanılarak Göç Yollarının Tahmin Edilmesi
Dilek Günneç

19 Türkiye’deki Açık Veri Kaynaklarına Genel Bakış ve Sosyal Bilimlerde Kullanımı: Ağaç Tabanlı Yapay Öğrenme Modelleriyle Seçim Sonuçlarını Etkileyen Ekonomik Göstergelerin Tahmini
Ozancan Özdemir

 

ALTINCI BÖLÜM Dijital Beşeri Bilimler
20 Hava Fotoğrafları ve Uydu Verilerinin Nüfus İstatistikleri ile Ortak Kullanımı ile 1950’lerden Bugüne Türkiye’nin Seçili Alanlarının Jeomekansal Nüfus Coğrafyası ve Arazi Örtüsü Analizi
M. Erdem Kabadayı, Elif Sertel, İlay Nur Tümer, Gafur Semi Şengül, Efe
Erünal

21 Tarih Tezlerinde Tematik ve Metodolojik Trendler: YÖK Tez Veri Tabanı Üzerine Metin Madenciliği Çalışması
Fatma Aladağ, Abdullah Korkmaz

22 Osmanlı Türkçesi Metinlerin Dijital Dönüşümü ve Analizi: İmkanlar ve Zorluklar
Süphan Kırmızıaltın, Fatma Aladağ, Elif Derin

 

Dizin

_

Abdullah Korkmaz

Ahmet Kurnaz

Albert Ali Salah

Ali Hürriyetoğlu

Başak Taraktaş

Burak Özturan

Didem Gündoğdu

Dilek Günneç

Efe Erünal

Elif Derin

Elif Sertel

Emre Erdoğan

Galatasaray Lisesi ve Boğaziçi Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü’nden mezun olan Emre Erdoğan aynı bölümde doktorasını tamamladı. 1996’dan itibaren kamuoyu araştırmaları yapan Erdoğan 2003 yılında bağımsız bir araştırma şirketi olan Infakto RW’yu kurdu. 2005 yılından itibaren Boğaziçi Üniversitesi ve İstanbul Bilgi Üniversitesi’nde yarı zamanlı olarak Araştırma Metotları ve İstatistik dersleri veren Erdoğan, 2015 yılından itibaren İstanbul Bilgi Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde tam zamanlı öğretim üyesi olarak çalışmaktadır. Doç. Dr. Erdoğan; dış politika ve kamuoyu, siyasal katılım, genç ve çocuğun iyi olma hali; gönüllülük, sosyal sermaye ve sosyal gelişim konularında çok sayıda araştırma yürütmüş ve yayın yapmıştır.

Emre Toros

Erdem Yörük

Fatma Aladağ

Fırat Duruşan

Fuat Kına

Gafur Semi Şengül

H. Akın Ünver

Hakan Mehmetcik

İlay Nur Tümer

Ladin Toplu

M. Erdem Kabadayı

Merih Angın

Nihat Muğurtay

Onur Varol

Osman Mutlu

Ozancan Özdemir

Pınar Uyan Semerci

İstanbul Bilgi Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde öğretim üyesi olan Uyan Semerci, 2007 yılından beri Göç Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi müdürlüğü yapmaktadır. Lisans, Yüksek Lisans ve Doktora derecelerini Boğaziçi Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü’nden alan Uyan Semerci’nin akademik çalışma alanları siyaset felsefesi, karşılaştırmalı siyaset, sosyal politika ve sosyal bilimlerde metodolojidir. Prof. Dr. Uyan Semerci; evrensellik, adalet, haklar, katılım, vatandaşlık, insani gelişim, yapabilirlik yaklaşımı, yoksulluk, göç, kolektif kimlik oluşumları ve çocuğun iyi olma hali konularında birçok araştırma projesi yürütmüş, makale ve kitap yayını yapmıştır.

Selim Yaman

Süphan Kırmızıaltın

Tuba Bircan

Tuğçe Şahinyılmaz

Umut Yener Kara

Uzay Çetin